Feeds:
Δημοσιεύσεις
Σχόλια

Posts Tagged ‘αστικό κράτος’

french parliament

Το ζήτημα του αστικού κράτους είναι τεράστιο. Υπάρχει ένα μεγάλο μέρος ανθρώπων που πιστεύουν  σε μια ριζοσπαστική επαναστατική προοπτική και ταυτόχρονα αρνούνται να αναγνωρίσουν  κάποια αξία στο αστικό κράτος.

Όμως ας μην ξεχνάμε ότι το ίδιο το αστικό κράτος έχει διαμορφωθεί από και έχει ενσωματώσει θεσμικά μέχρι ένα βαθμό, τους κοινωνικούς αγώνες από την εργατική τάξη και από άλλα κοινωνικά κινήματα. Π.χ. ο συνδικαλισμός ο οποίος αν και στη σημερινή του ξεφτιλισμένη μορφή είναι ένα τυπικό μέρος του συστήματος έλκει τη καταγωγή του από τους αγώνες των εργαζομένων.

Πιο πολύ θέλω να πω ότι πρέπει να βλέπουμε σε τι κόσμο ζούμε με ρεαλιστικούς πολιτικούς όρους και όχι μέσα από τα γυαλιά μιας επαναστατικής μαξιμαλιστικής προοπτικής και μιας μετ-επαναστατικής καλύτερης κοινωνίας όπως τη φανταζόμαστε που μας κάνει να βλέπουμε με πολιτική απαξία κάθε τι που υπάρχει στο τώρα που ζούμε.

Εγώ δέχομαι τη λογική του μη χείρον βέλτιστο, προτιμώ το αστικό δυτικό κράτος από μια στρατιωτική δικτατορία. Γνωρίζω ότι το αστικό κράτος έχει ακόμα πολλούς άμεσους και έμμεσους τρόπους υποταγής και ελέγχου των πληθυσμών, ότι ο αστικός κοινοβουλευτισμός σχεδόν εκφυλίστηκε σε μια τυπική διαδικασία νομιμοποίησης της εξουσίας των πολιτικών ελίτ και ότι μπορεί σε στιγμές κρίσης αυτή η αστική δημοκρατία να μετεξελιχθεί σε μια δικτατορία.

Αν και για το τελευταίο υπάρχουν παραδείγματα όπως αυτό της Αγγλίας ,μιας μεγάλης καπιταλιστικής χώρας με μακρόχρονη φιλελεύθερη πολιτική παράδοση, που δείχνουν ότι αυτό δεν είναι ιστορικό απόλυτο,παρόλη φυσικά την εγκληματική της ιμπεριαλιστική ιστορία εκτός των συνόρων της. Επιμένω όμως σε πείσμα πολλών που δεν το αναγνωρίζουν ότι το αστικό κράτος επιτρέπει ακόμα ελευθερίες που δεν είναι τυπικές και αυτό γιατί απλά επηρεάστηκε από την ιστορία των εργατικών και κοινωνικών αγώνων. Ας θυμηθούμε ότι ακόμα και το ότι μιλάμε ελεύθερα χωρίς κάποιος να καταλήγει στη φυλακή είναι από μόνο του μια θετική διάσταση του αστικού κράτους, ως τώρα τουλάχιστον.

Για τις ανάγκες της ανάλυσης εδώ θα αποδεχτώ το κάπως απλουστευμένο δίπολο αστική και εργατική τάξη. Πάντως για μένα πιο σωστή είναι μια περιγραφή με πιο πολλούς πόλους όπως η τάξη των ιδιοκτητών κεφαλαίου και των μάνατζερ τους που έχουν σχεδόν κοινά συμφέροντα, οι πολιτικές ελιτ και η συνδεδεμένη με αυτούς τάξη γραφειοκρατών, οι μικρομεσαίοι κάτοχοι κεφαλαίου ο οποίοι δεν ταυτίζονται με τους εργαζόμενους αλλά όμως απειλούνται και από την ισχύ του μεγάλου κεφαλαίου και τέλος όλοι οι υπόλοιποι μισθωτοί εργαζόμενοι ως αντικατάσταση του κλασικού βιομηχανικού προλεταριάτου. Αυτό που παραμένει φυσικά είναι ο βασικός ανταγωνισμός και σύγκρουση ανάμεσα στους κάτοχους και ελεγκτές του κεφαλαίου και σε αυτούς που παρέχουν την εργασία τους.

Σύμφωνα με τη κλασσική μαρξιστική ανάλυση το κράτος είναι μια υπερδομή και αντανάκλαση των σχέσεων παραγωγής. Αυτό όμως είναι μια αρκετά άκαμπτη θεώρηση που δεν μπορεί να εξηγήσει πολλά πράγματα στο σύγχρονο κράτος.  Σίγουρα πολλές βασικές δομές του κράτους πηγάζουν ξεκάθαρα από τις οικονομικές καπιταλιστικές σχέσεις όπως το αστικό δίκαιο, το επιχειρηματικό δίκαιο, οι επενδυτικές νομολογίες και θεσμοί, τα κρατικά κοινά προγράμματα επενδύσεων και πολλά άλλα, ενώ και η ίδια η συμμετοχή του κράτους στο παραγόμενο εθνικό προϊόν γίνεται  με καπιταλιστικούς όρους.

Αλλά το σύγχρονο κράτος νομίζω είναι πολύ πιο περίπλοκο και πιστεύω  πολλές φορές εμπεριέχει πολλά ετερόκλητα  μεταξύ τους πράγματα που κάποια είναι «ανταγωνιστικά»  στο καπιταλισμό και στη μια και μοναδική λογική του κέρδους που έχει, όπως τα συνδικαλιστικά όργανα, η υψηλή προοδευτική φορολόγηση, οι μηχανισμοί ελέγχου για την προστασία των εργασιακών δικαιωμάτων και του περιβάλλοντος κ.α. Τα παραπάνω μπορεί να είναι σε υποχώρηση ή  ακόμα και να κινδυνεύουν να καταργηθούν σήμερα αλλά σημασία έχει  ότι έχουν θεσπιστεί και θεσπίζονται ως θεσμοί περιοριστικοί  και ελεγκτικοί του καπιταλισμού από το αστικό κράτος.

Ενώ το ακόμα πιο ενδιαφέρον είναι ότι οι κρατικές γραφειοκρατίες συνήθως τελικά αυτονομούνται και εξυπηρετούν πρωταρχικά τα δικά τους συμφέροντα και όχι αυτά του καπιταλισμού. Αυτό το βλέπουμε στη πολύχρονη μάχη που υπάρχει στην Ελλάδα μεταξύ των «ελεύθερων αγορών» και των «προνομιών των ΔΥ» εδώ και δεκαετίες.
Και τελικά αν το κράτος είναι δημιούργημα των οικονομικών σχέσεων του καπιταλισμού πως εξηγείτε  το κράτος και η ισχύ του στη Σοβιετική Ένωση. Ήταν δημιουργία των μη καπιταλιστικών κουμουνιστικών σχέσεων παραγωγής και αν ήταν γιατί η φύση του προσομοίαζε σε αρκετά πράγματα με το καπιταλιστικό κράτος;

Νομίζω τελικά ότι το αστικό φιλελεύθερο κράτος έχει μια διπλή φύση. Από τη μια υπάρχει ως θεσμός που εξασφαλίζει την επικυριαρχία της αστικής τάξης και των οικονομικών ελίτ, ενώ ταυτόχρονα δημιουργεί και ένα άλλο σχετικά αυτόνομο πόλο εξουσίας τις πολιτικές ελίτ και τη γραφειοκρατία του. Ταυτόχρονα όμως εμπεριέχει και κάποιους θεσμούς συμβατούς και υποστηρικτικούς για τα συμφέροντα των πληθυσμών και της εργατικής τάξης Για να μιλάω με υπαρκτά παραδείγματα τέτοιοι θεσμοί είναι τα κοινωνικά συστήματα προστασίας και ασφάλισης, ο θεσμικός συνδικαλισμός και η εργατική νομοθεσία άσχετα αν όλοι αυτοί οι θεσμοί έχουν διαβρωθεί εξαιρετικά, λόγω της υποχώρησης των εργατικών και κοινωνικών κινημάτων και της πτώσης του ανατολικού κομμουνιστικού μπλοκ που ασκούσε τεράστια ιδεολογική πίεση, ειδικά τις τελευταίες 3 δεκαετίες.

Τώρα για το σκληρό πυρήνα του κράτους όπως η αστυνομία, τα δικαστήρια, το στρατό πρέπει να πούμε ότι πράττει σχεδόν πάντα ιδεολογικά και σύμφωνα με τα συμφέροντα των ισχυρών και της αστικής τάξης. Η διττή φύση του κράτους που ανέφερα είναι σίγουρα άνισα κατανεμημένη υπέρ της αστικής τάξης.

Για να μιλήσουμε και πάλι με μαρξιστικούς όρους θεωρώ το σύγχρονο μεταπολεμικό κράτος στη Ευρώπη όχι εργαλείο κυριαρχίας της αστικής τάξης αλλά προϊόν συμβιβασμού της σύγκρουσης μεταξύ αστικής και εργατικής τάξης.
Στην Ελλάδα αυτή η περιγραφή δεν είναι ακριβής αλλά μπορούμε να μιλήσουμε για τέτοιου είδους αστικό κράτος μετά τη μεταπολίτευση με κύριο χαρακτηριστικό του πολλούς αστικούς φιλελεύθερους θεσμούς εισαγόμενους από την Ευρώπη κυρίως μέσω ΕΕ. Μπορούμε να συζητήσουμε για ένα παράδειγμα όπου το σύγχρονο αστικό φιλελεύθερο κράτος είναι μια παγιωμένη μορφή μιας ημιτελούς αποτυχημένης επανάστασης. Αυτό για μένα δεν είναι τίποτα ή για πέταμα όπως για πολλούς που πιστεύουν στη ριζοσπαστική πολιτική, αυτό για μένα είναι ήδη κάτι σημαντικό.

Το αστικό κράτος σίγουρα δεν είναι ο πρώτος, μοναδικός και απόλυτος εχθρός και είναι επαναστατικός μαξιμαλισμός και τυφλότητα να το βλέπει κανείς έτσι. Οι θέσεις αυτές πιστεύω δεν είναι σοσιαλδημοκρατικές, δεν θεωρώ αυτοσκοπό της πολιτικής πράξης ένα φιλελεύθερο και υποστηρικτικό για τους εργαζόμενους αστικό κράτος, το οποίο τελικά είναι σίγουρα εχθρικό προς μια ριζοσπαστική αλλαγή η οποία είναι απαραίτητη και δυνατή. Όμως δεν δέχομαι την απόλυτη πολιτική απαξία για αυτό.  Ακόμα σε μια σοσιαλιστική/κομμουνιστική αυτοδιαχείριση/κεντρικό σχεδιασμό/εξουσία που θα επεκταθεί στο μέγιστο δυνατό βαθμό, δεν θα είναι όλες οι δομές του κράτους για πέταμα. Κάποιες αναπόφευκτα θα μείνουν λόγω ιστορικών αναγκαιοτητών και κάποιες άλλες νομίζω είναι ήδη αρκετά συμβατές με μια άλλου είδους κοινωνία. Αλλά αυτό είναι μια άλλη συζήτηση που αφορά το ερώτημα πως θα ήταν το κράτος σε μια άλλη εναλλακτική κοινωνία.

Read Full Post »

Αρέσει σε %d bloggers: