Η βασική αυταπάτη του νεοφιλελευθερισμού είναι ότι πιστεύει ότι αν βάλεις τους ανθρώπους να φτιάξουν μια ομάδα, μια κοινωνία, και αυτή αφεθεί ελεύθερη, θα δημιουργήσει οικονομικούς θεσμούς που θα βασίζονται στη ελευθερία συναλλαγών και στην οικιοθελή ανταλλαγή. Σύμφωνα με αυτή τη βασική αφήγηση για την κοινωνία και την ιστορία της, η κοινωνία θα δημιουργήσει πλούτο που θα κατανέμεται με βάση τη συμμετοχή του καθένα στη παραγωγή και με βάση τις αξίες που θα δίνει η αγορά σε κάθε παραγόμενο προϊόν και υπηρεσία με βάση τη προσφορά και ζήτηση. Θεωρείται δε ότι το κράτος και οι μηχανισμοί του έρχονται μετά στην ιστορική εξέλιξη για να δημιουργήσουν μια τάξη γραφειοκρατών που εκμεταλλεύεται τους παραγωγούς.
Τα λάθη σε αυτή τη θεώρηση όμως είναι πολλά
1) πρώτον η ίδια η ελεύθερη αγορά θα δημιουργήσει ανισότητες και συσσώρευση πλούτο και δύναμης στα χέρια κάποιων, οι πιο τυχεροί ή αυτοί που θα βάλουν σαν στόχο τη συσσώρευση όλο και περισσότερο περιουσιακών στοιχειών θα αποκτήσουν ένα πλεονέκτημα εις βάρος των άλλων και θα δημιουργηθεί μια άνιση αγορά. Πχ ένας που θα έχει 100 βόδια θα έχει πλεονέκτημα στην αγορά και πώληση αγαθών από έναν που έχει 10 βόδια, μια ομάδα ανθρώπων που κάνει ένα επάγγελμα σημαντικό για τη κοινωνία πχ αυτοί που φτιάχνουν τα όπλα σε μια κοινωνία που στηρίζεται στο πόλεμο και στη λεηλασία θα μπορούν αυτοβούλως να δημιουργήσουν μια κλειστή συντεχνία όπου τεχνηέντως και εκβιαστικά θα μπορούν να αποκτήσουν περισσότερη ισχύ οικονομική και κοινωνική από όση θα επέτρεπαν οι άλλοι να έχουν.
Γενικά η ίδια η συνύπαρξη και η ανταλλαγή και η παραγωγή δημιουργεί από μόνη της ανισότητες και καταναγκασμούς, αυτοί που θα αποκτήσουν τα περισσότερα ή θα στηριχτούν στη δύναμη της σπανιότητας ή της ανάγκης αναγκάζουν τους άλλους να δεχτούν συναλλαγές με άνισους όρους, οπότε η ελεύθερη οικιοθελής συναλλαγή μεταξύ συναλλασσόμενων πάει περίπατο. Αυτή η διαδικασία όσο πιο μαζική και περίπλοκη γίνεται τόσο αυτές οι ανισότητες αυξάνονται, όταν μάλιστα μεταφερόμαστε ιστορικά από την παραγωγή και ανταλλαγή μεταξύ ατομικών παραγωγών στη σύγχρονη μαζική κοινωνική παραγωγή αυτή η ανισότητα αφορά όχι μόνο την ανταλλαγή αλλά και τον ίδιο το χώρο της παραγωγής.
Μέσα στην ίδια τη παραγωγή πια λειτουργεί η ανισότητα και η αδικία σαν κατανομή του παραγόμενου πλούτου με βάση την εξουσία και την ιδιοκτησία του καθενός και όχι με βάση την παραγωγικότητα του καθενός. όταν ρωτάμε πως δικαιώνεται η αμοιβή του επιχειρηματία ως πολλαπλάσια του εργάτη μέσα στον ίδιο χώρο παραγωγής αυτό συνήθως που απαντάνε είναι ότι ο επιχειρηματίας πρέπει αν αμειμφθεί για το ρίσκο του κεφαλαίου. Αυτή η απάντηση εκτός από αυθαίρετη κυκλική ταυτολογία που σημαίνει ότι το κεφάλαιο είναι σημαντικότερο από την εργασία και άρα πρέπει να αμείβεται γιατί το κεφάλαιο είναι κεφάλαιο, δεν εξηγεί και τίποτα για το πόσο αριθμητικά πρέπει να είναι η αμοιβή, βάση ποιού νόμου ρίσκου και απόδοσης μπορεί να μετρηθεί, και δεν μιλάω για την αναλογική σχέση ρίσκου και απόδοσης αλλά για το νόμο που τη φτιάχνει έξω από αυτή τη σχέση, ποιός φτιάχνει το νόμo; , ποιός φτιάχνει την αναλογική κλίμακα που σχετίζει το ρίσκο με την απόδοση ας πούμε πχ 1 μονάδα ρίσκου με 3 μονάδες απόδοσης, στην ουσία βλέπουμε ότι πρόκειται για διανοητική αυθαιρεσία.
2) Η κοινωνία δεν είναι μόνο οικονομία κάτι που ξεχνάνε συστηματικά οι νεοφιλελεύθεροι. Ξεχνάνε τη τεράστια σημασία όλων των άλλων θεσμών πχ σε όλες σχεδόν τις κοινωνίες αναπτύχθηκε μια τάξη ιερέων που ασκούσε το μονοπώλιο της πνευματικότητας και των μεταφυσικών ανησυχιών χωρίς να έχουν καμιά απολύτως σχέση με το σύγχρονο κράτος. Αυτή η τάξη των ιερέων από τα αρχαία χρόνια σχεδόν πάντα ασκούσε μεγάλη εξουσία και ήταν μια πηγή ανισότητας και ανισοκατανομής που δεν πήγαζε από κανένα οικονομικό λόγο. Άρα δεν μπορείς να αναλύσεις μια κοινωνία και κυρίως να στηρίξεις την ελευθερία της μόνο στους οικονομικούς θεσμούς της ελεύθερης συναλλαγής πόσο μάλλον όταν αυτές οι ίδιες οι συναλλαγές , ας υποθέσουμε αρχικά ελεύθερες, τελικά καταλήγουν στην ανελευθερία και στην ανισότητα και αυτό το συνάγουμε από την απλή ιστορική παρατήρηση.
3) Ο μύθος του ελεύθερου παραγωγού είναι ίδιος με το μύθο του πρωτόγονου ελεύθερου άγριου όπου ζούσε τη ζωή του με ελευθερία και ισότητα. Πρέπει να γίνει κατανοητό ότι απλώς αφήνοντας τους ανθρώπους να παράγουν και να ανταλλάξουν δεν είναι ούτε ικανή ούτε αναγκαία συνθήκη για την ελευθερία τους. Η ελευθερία δεν είναι κάποια φυσική διαδικασία που ξεπηδά από μόνη της αφήνοντας απλώς τους ανθρώπους να παράγουν και να ανταλλάσουν ελεύθερα, αυτή είναι μια φανταστική αντίληψη της ελευθερίας και στην ουσία ανύπαρκτη.
Η ελευθερία είναι ενσυνείδητη διαδικασία που αφορά την αντίληψη των ανθρώπων για τον εαυτό τους και τις σχέσεις τους με τους άλλους και έρχεται όχι ως απόρροια της φυσικής δράσης των ανθρώπων που σχετίζεται με τη παραγωγή και την ανταλλαγή αλλά ως δευτερογενής ανακλαστική διανοητική διαδικασία και για αυτό σχετίζεται τόσο έντονα με τη φιλοσοφία και την ελεύθερη σκέψη. Για αυτό και ιστορικά καθεστώτα ελευθερίας συνδέονται με τη φιλοσοφική σκέψη όπως η αρχαία Ελλάδα και οι σύγχρονες δημοκρατίες και ποτέ δεν παρατηρούμε το αντίθετο. Αυτή η ελευθερία συνδέεται δομικά και φυσικά με την ισότητα, την πολιτική, την νομική και την όσο γίνεται οικονομική, η οποία είναι απαραίτητος όρος αυτής της ελευθερίας. Με άλλα λόγια οι άνθρωποι αν θέλουν ελευθερία πρέπει να οικοδομήσουν θεσμούς ελευθερίας και όχι απλώς να αφήσουν τα πράγματα στη τύχη τους και σε μια υποτιθέμενη φυσική εξέλιξη που θα οδηγήσει μόνη της στην ελευθερία και τη δικαιοσύνη
4) Η μυθολογία του κράτους του νεοφιλελευθερισμού είναι εντελώς αντεστραμμένη και διεστραμμένη, η αφήγηση των νεοφιλελεύθερων εισάγει το κράτος σαν μια υποτιθεμένη διαφθορά της ελεύθερης κοινωνίας των παραγωγών και συναλλασσομένων. Αυτή η αφήγηση είναι απλώς αναποδογυρισμένη στο κεφάλι της, η κοινωνία όταν δεν έχει τους κατάλληλους θεσμούς ελευθερίας και τις ανάλογες συνειδήσεις στα κεφάλια των ανθρώπων δημιουργεί από μόνη της ανισότητες και ανελευθερίες είτε λόγω οικονομικών διαδικασιών, θρησκευτικών διαδικασιών ή πολιτικών διαδικασιών είτε από συνδυασμούς όλων αυτών και το κράτος δημιουργείται και διαμορφώνεται από αυτές τις ανισότητες με σκοπό να τις συντηρεί και να τις προστατεύει. Δηλαδή η ανισότητα και η ανελευθερία δημιουργούν το κράτος και όχι το ανάποδο όπως υποστηρίζουν οι νεοφιλελεύθεροι.




